Читать «Казахские пословицы и поговорки с переводом» — Павел Александрович Рассохин онлайн
Страница 1 из 3
Казахские пословицы и поговорки с переводом
Составитель Павел Александрович Рассохин
© Павел Александрович Рассохин, составитель, 2025
ISBN 978-5-4493-9030-1
Создано в интеллектуальной издательской системе Ridero
От автора вместо предисловия :
Поговори со мною, степь…
Поговори со мною, степь,
Но по-родному, на казахском,
Позволь мне душу отогреть,
В джигитском скаче залихватском.
Дай разглядеть тебя в тиши,
Взглянуть, как росами сверкаешь,
И надышаться разреши,
Тем воздухом, что обнимаешь.
Твой ветер мощным палуаном,
Собьёт, стреножит так легко,
И среди всех напитков ханом
Царит кобылье молоко.
Пастух от мира отрешённый,
Кумыс нальет мне в пиалу,
И дальше мчит звездой ведомый,
Торсык свой примотав к седлу.
Поговори со мною, степь,
Девичьим смехом у колодца,
Позволь тебя запечатлеть,
Пусть сердце степью наберётся.
Ты молчаливый созерцатель
Эпох, событий и времён,
Неиссякаемый создатель
Отчизне преданных имён.
Акынами не раз воспета,
За красоту и за простор,
И если честь была задета,
Батырами был дан отпор.
Поговори со мною, степь,
Но по-родному, на казахском,
Позволь с почтением замереть,
С тобой прощусь в поклоне сакском.
От автора:
Палуан – борец,
Кумыс – (Қымыз) – напиток из кобыльего молока,
Торсык – (Торсық) кожаный сосуд для кумыса,
Акын – (Ақын) поэт,
Батыр – богатырь, герой, воин
Мақал – мәтелдер – Пословицы и поговорки
А
Ағайын бірде араз, бірде тату.
– Родня живет, то ссорясь, то мирясь.
Ағайын тату болса ат көп, абысын тату болса ас көп.
– Братья ладят – многочисленны стада, невестки ладят – в изобилии еда.
Ағайынмен алыстан сыйласқан жақсы.
– Родственная любовь лучше всего проявляется издалека.
Ағайынның азары болса да, безері болмас.
– У родни бывают раздоры, но друг от друга не отказываются.
Ағайынның алтын сарайынан ананың жыртық лашығы артық
– Дырявый шалаш матери лучше, чем золотой дворец родичей.
Ағайының бай болса, асағаның май болар.
– Если родня богата, масло будешь кушать.
Ағайының барда дұшпаным жоқ деме, абысының барда күндесім жоқ деме.
– Когда есть родня, не говори, что нет врага, когда есть снохи, не говори, что нет завистниц.
Ағаның үйі – ақ жайлау. – Дом брата, что джайлау привольное.
Ағаш тамырымен, адам досымен мықты.
– Дерево крепко корнями, человек – друзьями.
Ағын судың арамдығы жоқ – В проточной воде грязь не держится.
Адам сөзінен жазады, сиыр мүйізінен жазады
– Корова страдает из-за рогов, человек – из-за своих слов.
Адамды еңбек көркейтеді — Труд красит человека.
Адамды тарлық шынықтырады, адамгершілікті барлық ұмыттырады
– Нужда закаляет, богатство о человечности забывает.
Адамның көңілі бір атым насыбайдан қалады
– Бывает, что друзья расходятся из-за щепотки насыбая.
Адасқанға – жұлдыз айдай, карны ашқанға – көже майдай
– Когда заблудишься, звезды луной кажутся; а проголодаешься и лапша маслом кажется.
Адасқанның айыбы жоқ, қайтып үйірін тапқан соң
– Не велико заблуждение, коль назад нашел дорогу к своим.
Адатықтан ұлкен ат жоқ, наннан ұлкен ас жоқ
– Самое святое имя – человек, самая свята пища – хлеб
Ажал ажарға қарамайды– Смерть на лица не смотрит.
Ажал айтпай келеді, қонақ күтпей келеді.
– И смерть является внезапно, и гость является незвано.
Аз жұмысты қиынсыңсаң, көп жұмысқатап боларсың
– Будешь выбирать легкую работу, трудная достанется.
Аз қайғыны ас басады, көп қайғыны дос басады
– Малая печаль за едой забывается, большая – за беседой с другом.
Аз сөйлесең де саз сөйле – Говори редко, но метко.
Азғын денеге ауру үйір
– Истощенному телу все болезни товарищи.
Аздің азаншысы болғанша, көптің қазаншысы бол
– Чем десятком людей руководить, лучше для сотни людей кашу варить.
Ай бетінде де дақ бар — И на луне есть пятна.
Ай көрмесең туысың жат, жыл көрмесең жолдасың жат
– Если месяц с родственниками не видишься, становятся чужими, если год с друзьями не видишься, становятся чужими.
Айлалы батыр алдырмас – Ловкого батыра силой не возьмешь.
Айна айна емес, халық айна – Зеркало правды – народ.
Айналдырған ауру алмай қоймас. – Болезнь пришла- беда пришла.
Айран ұйытса, іріткен, тері илесе, шіріткен
– Взялся простоквашу ставить – молоко прокисло, взялся кожу дубить – шкуру сгноил.
Айтуға оңай, істеуге қиын – Легко сказать, да трудно сделать.
Айырылмастай досыңа қайырылмастай сөз айтпа
– Другу неразлучному не говори слов разлучающих.
Ақша ашпайтын құлып жоқ
– Нет такого замка, который бы против денег устоял.
Ақша кетуге тырысады, есеп ұстауға тырысады
– Деньги стараются уплыть, а счет старается их удержать.
Ақша тиыннан құралады – Копейка рубль бережет.
Ақшада көз жоқ — У денег нет глаз.
Ақыл тозбайтын тон, білім таусылмайтын көл
– Ум – шуба, которая не изнашивается, знания —неисчерпаемое озеро.
Ақылдан асар амал жоқ, батылдар алмас қамал жоқ
– Нет хитрости, которой ум бы не разгадал; нет крепости, которой смелый бы не взял.
Ақылды арын қорғайды, сараң малын қорғайды
– Умный честь свою оберегает, скупой скот свой оберегает.
Ақылды көргенін айтады, ақмақ ішкенін айтады.
– Мудрец рассказывает, что повидать успел, глупец рассказывает, что и когда он ел.
Ақымақ күлкіге тоймайды, жалқау ұйқыға тоймайды
– Дурень смеется постоянно, а лодырь спит непрестанно.
Ақынның тілі қылыштан өткір, қылдан нәзік
– Слово акына острее клинка и нежнее волоска.
Аман болса бұл басым, тағы шығар бұл шашым
– Была бы голова цела, а волосы сами отрастут.
Алаған қолым береген
– Рука, умеющая брать, умеет и сама давать.
Аласыға алтау аз, бересіге бесеу көп
– Берущему шести мало, дающему и пяти много.
Алдыңа ас қойдық, екі қолыңды бос қойдық.
– Была бы перед гостем еда, а руки у него найдутся всегда.
Алла бермегенді молда да бермейді
– Чего аллах не дал, того и мулла не даст.
Аллаға жағайын десең – қазаның болсын,
қазыға жағайын десең – қазаның болсын
– Хочешь понравиться аллаху – час молитвы не пропускай, хочешь понравиться казию – котел с огня не снимай.
Алмақтың да салмағы бар – Любишь брать, умей и сам давать
Алпыс қарсақ ат болмас
— И шестьдесят корсаков коня не заменят.
Алтау ала болса, ауыздағы кетеді. төртеу түгел болса, төбедегі келеді
– Если шестеро врозь, лежащее во рту теряют;
если четверо за одно, улетевшее в небо достают.
Алтын алма, білім ал
– Не гонись за золотом, гонись за знаниями.
Алтын көрсе періште жолдан таяды
– Увидев золото, и ангел свернул с дороги.
Алтын тапсаң, санап ал — Если и золото нашел, пересчитай.
Алтын тыққан адам аштан өлер
— Дрожащий над золотом с голода умирает.
Алтынды ала білген бөле де біледі
– Кто золото добыть сумел, сумеет и поделить.
Алтынды тот баспайды — Золото не ржавеет.
Алып анадан туады, ат биеден туады
– Скакун родится от кобылицы, батыр – от женщины.
Алыс жол атты сынайды, ауыр жол ерді сынайды
– Дальняя дорога – испытание коню, тяжкий путь – испытание джигиту.
Алыссаң атаң да болса жық
— Если схватился, и отца родного вали с ног.
Алыстан арбалағанша жақыннан дорбала
– Чем из далека возить арбой, лучше с близи натаскать торбой.
Алысты жақындататын ат, жақынды алыстататын жат.
– Даль конь приближает, близких вражда отдаляет.
Аман болса бұл басым, тағы шығар бұл шашым.
– Если голова цела, то и волосы отрастут.
Анасын көріп қызын ал
– Возьми замуж дочь, прежде узнав, кто ее мать.