Анасына қарап, қыз тон пішер
– Посмотрев на мать, дочь скроит дубленку.
Анаңды Меккеге үш арқалап барсаң да, қарызыңнан құтыла алмайсың
– Даже если трижды мать на себе в Мекку перевезешь, с долгом перед ней не рассчитаешься.
Аңдамай сөйлеген ауырмай өледі
— Болтающий не думая, умирает не болея.
Аңқау елге – арамза молда – Для темных людей и плут – мулла.
Арсыз күлкіге тоймас, жалқау ұйқыға тоймас.
– Дурень без конца смеется, а лодырь спит и не проснется.
Арық атқа қамшы – ауыр – Тощему коню и плеть – ноша.
Арық атқа қамшы жау, жыртық үйге тамшы жау.
– Худому коню плетка – враг, худой юрте – дождь.
Арымақ, семірмек көңілден
– Худеть или полнеть, зависит от настроения..
Арыстанды арыстандай жігіт алар
– Льва одолеет джигит с львиным сердцем.
Аспаннан киіз жауғанда, сорлыға ұлтарақ та тимепті
– Когда с неба тюками валили кошма, бедняку не хватило кусочка на стельку.
Астың дәмін келтірер тұз емес пе?! Ел мен елді қосатын қыз емес пе?!
– Разве блюду вкус не соль ли придаёт?! Разве народ с народом не дочь ли сведёт?!
Астың дәмін тұз келтірер, ауылдың сәнін қыз келтірер
– Вкус пищи – соль, краса аула – девушки.
Асу бермес асқар жоқ – Нет вершины недоступной.
Асы жоқ үйді ит те сүймейді
— Голодный дом и собака обходит стороной.
Ат айналып қазығын табар, ер айналып елін табар.
– Сколько б конь не кружил, к коновязи своей вернется;
сколько б джигит не бродил, на Родину вернется.
Ат басына күн туса, ауыздығымен су ішер;
Ер басына күн туса, етігімен су кешер
– Конь при нужде в удилах воду пьет, джигит при нужде в сапогах реку перейдет.
Ат өнері білінбес, бәйгеге түсіп жарыспай, ер өнері білінбес, қоян-қолтық алыспай.
– Резвость коня скачки покажут, силу джигита борьба докажет.
Ат сүрінбей жер танымас, ер сүрінбей ел танымас
– Конь не споткнувшись, дорогу не изучит; джигит, не споткнувшись, мир не узнает.
Ат үйірін сағынса, артқы аяғын қағынар, ер елін сағынса, айыл-тұрман тағынар
– Если лошадь по табуну скучает, задними копытами землю сбивает; если джигит по родине скучает, коня запрягает.
Ата – асқар тау, Ана – бауырындағы бұлақ, бала – жағасындағы құрақ
– Отец – неприступная гора, мать – родник у подножия горы, дитя – тростник, растущий на берегу реки
Ата – балаға сыншы – Отец главный критик своего ребенка.
Ата өнері – балаға мұра — Искусство отца – сыну наследие.
Атаның жүгі – атанның жүгі
– Ноша отца тяжела, как вьюк верблюда.
Атаңның баласы болма, адамның баласы бол
– Не будь сыном отца, будь сыном народа.
Атадан ұл қалса – өзі қалғаны, қыз қалса – ізі қалғаны
– Если после отца остался сын – значит, остался он сам, если осталась дочь, значит остался след.
Аталастан ауылдас жақын
– Хороший сосед родней далеких родственников.
Атқыштан ажал қашады — От меткого стрелка смерть бежит.
Аттан тай озады, атадан бала озады
– Придет время жеребенок обгонит коня, а сын – отца.
Аттыға жаяу жолдас болмас — Конный пешему не товарищ.
Атын алдырған ерін жоқтамайды, басын алдырған сақалын жоқтамайды
– Лишившись коня, по седлу не плачут; лишившись головы, по бороде не плачут.
Аттың жемін жеп, тайдың ойынын ойнау
— Ест, как конь, резвится, как жеребенок.
Аты аталмаған жігіттен, аты аталған төбе артық
– Чем быть джигитом, никому неизвестным, лучше быть бугорком, именем отмеченным.
Атың арақ болса, бір шап, отының аз болса, бір жақ
– Конь худой – проскачи раз, да во весь опор; дров мало – разожги раз, да пожарче.
Атыңнан айрылсаң да, ер-тоқымыңнан айрылма;
Қатыныңнан айрылсаң да, қазан-ошағыңнан айрылма;
Қазан-ошағыңнан айырылсаң да, халқыңнан айрылма
– Лишившись коня, седло не бросай;
лишившись жены, очаг свой не покидай;
лишившись очага, народ свой не покидай.
Ауруын жасырған бөледі.
– Кто болезнь свою скрывает, тот со смертью играет.
Ауыз – дарбаза, сөз – самал, құдай ұрғанға не амал
Рот – ворота, слово – ветер, когда бог карает, закрыть ворота забывают.
Ауызбен орақ орғанның белі ауырмайды
– Языком хлеб молотить – спина не за болит.
Ауызы күйген үрлеп ішер
– Кто уже обжигался, тот сперва подует, потом пьет.
Ауызы қисық болса да, байдың ұлы сөйлесін
– Хоть и рожа кривая, пусть сын бая говорит.
Ауызымен астау шапқан, қолымен жаңқа жара алмас
– Языком корыто выдалбливает, а руками щепку не расколет.
Аузымен орақ орып, кетпен шауып.
– Все может на словах, и ничего – на деле.
Ауызына келгенді сөйлеу – ақымақтың ісі, алдына келгеннін жеу – айуанның ісі
– Зверь жрет, что на глаза попадет, дурак плетет, что на ум взбредет.
Ауыл итінің достығы сүйек тастағанша.
– Дружба аульных собак – до первой косточки.
Ауыл итінің құйрығы қайқы.
– И собака хвост трубой поднимает, если в своем ауле гуляет.
Ауыр болмай, жеңіл болмас, еңбек етпей, өмір болмас.
– Без тяжелого легкого нет, без работы жизни нет.
Ауру атанды да шөктірер – Болезнь и верблюда свалит с ног.
Ауру батпандап кіреді, мысқалдап шығады. —
– Болезнь входит батманами, а выходит мискалями.
Ауру желмен келіп, термен шығады
– Болезнь входит вместе со сквозняком, выходит вместе с потом.
Ауру кірді – әлек кірді – Болезнь и верблюда с ног валит.
Ауру кісі күлкі сүймес, ауыр жүкті жылқы сүймес
– Больной не выносит смеха, конь – тяжелую ношу.
Аурудың жақсысы жоқ, дәрінің тәттісі жоқ
– Не бывает приятной болезни, не бывает и вкусного лекарства.
Ауруын жасырған бөледі
— Кто болезнь свою скрывает, тот со смертью играет.
Ауырып ем іздегенше, ауырмайтын жол ізде
– Чем лекарство от болезни искать, лучше думай, как не заболеть.
Ауыл итінің достығы сүйек тастағанша
– Дружба аульных собак – до первой косточки.
Ауыл итінің қүйрығы қайқы
– В своем ауле и собака хвост трубой держит.
Ауылдың иті ала болса да, бөрі келгенде бірігеді
– Завидев волка, аульные собаки забывают свою вражду.
Аш ақылмен тоқ болмайды — Голодный сочувствием сыт не будет.
Аш атасын тыңдамас —
Голодный и отца не слушаешь (От А.– Для голода нет голоса разума.)
Аш бала тоқ баламен ойнамайды, тоқ бала аш болам деп ойламайды
– Голодному мальчику с сытым некогда играть, сытый не думает, что и он будет голодать.
Ашаршылықта бай баласы бірінші өледі – В голод байский сын раньше всех умирает.
Ашаршылықты көп көрген өзі тоймай «мә» демес
Кто голод пережил, не скажет «на», пока сам не насытится.
Аштың ақылы тамағында, жаяудың ақылы табанында
– Голодный думает о еде, пеший – о боли в ноге.
Ә
Әдепсіз үйге кірме, әкімсіз елде тұрма
– В злачный дом не заходи, в стране, где нет главы, не живи.
Әзілде кек жоқ, өсекте шек жоқ
— Шутка на месте остается, сплетня дальше несется.
Әзілің жарасса, атаңмен ойна
– Если шутка уместна, и с отцом шути.
Әке көрген оқ жонар
– Сын воспитанный отцом, сам смастерит стрелу.
Әкені көріп ұл өсер, шешені көріп қыз өсер
– Сын берет пример с отца, дочь – с матери
Әкесі құрдастың, баласы құрдас
– У настоящих друзей и дети дружны.
Әкесіз жетім – жартылай жетім, шешесіз жетім – бүтін жетім
